Là người làm phim, bạn đã bao giờ bị quá tải bởi số lượng góc máy, khung hình, các loại cỡ cảnh có thể thực hiện? Chúng tôi cũng vậy. Vậy nên chúng tôi quyết định thực hiện bài viết này nhằm cung cấp cho bạn các định nghĩa cơ bản về các loại chuyển động máy quay, góc máy và cỡ cảnh.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

Có rất nhiều loại chuyển động máy quay và góc máy, và có thể khá khó khăn trong việc ghi nhớ tất cả các thông tin. Để làm phim và truyền hình như các bậc thầy, bạn cần phải thực hành và tìm hiểu về rất nhiều loại chuyển động máy quay, góc máy, cỡ cảnh và công cụ.

Nhưng làm thế nào mà bạn biết được rằng mình đang thực hiện các kỹ thuật căn bản mà không có một danh sách kiểm tra toàn diện?

Trong bài viết này, chúng tôi tạo ra một danh sách giúp tất cả các nhà làm phim nắm vững những kỹ thuật căn bản và tham gia vào ngành này.

Các góc máy được tạo ra nhờ công cụ và động cơ.

Trước khi tìm hiểu về cỡ cảnh và chuyển động máy quay, hãy tìm hiểu về một số công cụ mà bạn cần để thực hiện công việc của mình. Chúng là cái túi khôn của bạn và khi kết hợp với cỡ cảnh, góc máy, trường nét và bố cục khung hình, chúng sẽ đưa khán giả của bạn vào một cuộc hành trình mà họ không bao giờ quên.

Hãy cùng tìm hiểu các công cụ dùng trong quay phim

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

1. Tripod/Sticks

Bạn có thể quay handheld, nhưng dùng tripod sẽ làm cho shot quay được ổn định hơn. Bạn sẽ cần thêm fluid head cho pan và các chuyển động máy quay khác.

2. Slider

Slider cho phép bạn di chuyển máy quay từ trái qua phải một cách mượt mà và ổn định. Bạn có thể di chuyển vào và ra với slider và luôn có thể kiểm soát chuyển động.

3. Quay handheld

Bạn muốn shot hình trông rung lắc và mang lại cảm giác chân thật? Quay handheld sẽ mang lại sự chân thực đó và tăng tốc độ cho mỗi shot quay.

4. Steadicam

Bạn muốn shot quay của bạn có tổ chức và được tính toán kỹ lưỡng như của Fincher? Một Steadicam cho phép bạn quay kiểu handheld nhưng với sự ổn định của slider hoặc tripod.

5. Gimbal

Gimbal là một thiết bị hỗ trợ cho phép xoay máy quay trên một trục đơn. Gimbal có thể được sử dụng nếu bạn không thể dùng Steadicam.

6. Crane (cẩu lớn)

Nếu bạn muốn nhấn mạnh phạm vi và tỉ lệ, hãy xem xét gắn máy quay lên crane. Chắc chắn là bạn sẽ cần ngân sách lớn như trong các dự án lớn của Hollywood, nhưng crane sẽ tăng kích thước và phạm vi và có thể đưa bạn từ tầng cao nhất xuống tầng thấp nhất một cách dễ dàng.

7. Jib (Cẩu nhỏ)

Bạn muốn hiệu ứng như khi dùng crane nhưng không đủ ngân sách cũng không đủ người? Hãy thử xem xét dùng jib. Jib hoạt động như crane nhưng nhỏ hơn và có thể điều khiển bằng máy hoặc chỉ cần một người điều khiển. Jib cho phép bạn đi từ trần xuống sàn, hoặc follow bước chân ai đó và đi từ chân lên mặt.

8. Drone

Muốn làm cái gì đó nổi loạn? Gắn máy quay của bạn lên một con robot nhỏ và đưa nó lên không trung. Drone là một ý tưởng vui nhộn và làm tăng giá trị sản xuất. Về cơ bản thì nó sẽ cho chúng ta nhìn sự việc từ trên không, nhưng drone giúp mang đến cho nhân vật và vấn đề một góc nhìn mới mẻ.

9. Wire Rig

Wire đặt ở các sự kiện thể thao, concert hoặc các cảnh hài hước. Khi máy quay được gắn vào một đế di chuyển trên dây để thu thập các chuyển động có chủ ý, các góc thú vị và các chi tiết thân mật bằng cách nhảy vào hành động.

Cỡ cảnh

Bạn đã có máy quay. Bạn đã có kịch  bản. Đã đến lúc set up và quay. Nhưng loại cỡ cảnh nào phù hợp với câu chuyện của bạn? Hãy cùng tìm hiểu một số loại cỡ cảnh để bạn có thể quyết định loại cỡ cảnh phù hợp với những gì câu chuyện của bạn cần.

Hãy tiếp tục đọc để tìm hiểu thêm

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

1. Shot đặc tả (Extreme Close-Up – ECU)

Loại cỡ cảnh này nhấn mạnh một khu vực nhỏ hoặc chi tiết của chủ thể, như mắt hay miệng. Một số người gọi cảnh đặc tả đôi mắt là Italian Shot, nhờ các bộ phim viễn tây kiểu Ý của Sergio Leone như The Good, The Bad, and The Ugly.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

2. Cận cảnh (Close-Up – CU)

Cảnh này lấp đầy màn hình với chủ thể. Nó đóng khung cảm xúc hoặc phản ứng đối với hành động.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

3. Trung cảnh (Medium Shot – MS)

Đây là cỡ cảnh phổ biến nhất trên màn ảnh. Nó tập trung vào việc thể hiện nhân vật ở trong môi trường của họ.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

4. Cảnh toàn (Full Shot – FS)

Giống như cái tên, cảnh này cho thấy toàn bộ nhân vật và môi trường xung quanh họ.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

5.  Cảnh góc rộng (Long Shot hoặc Wide Shot)

Ở đây chúng ta quay chủ thể từ trên xuống dưới, hoặc chúng ta có thể lấy toàn bộ khung cảnh rộng lớn. Cảnh này thường đóng khung chủ thể của nó trong một khung cảnh lớn hoặc được dùng để thiết lập điểm bắt đầu hoặc kết thúc một cảnh.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

6. Extreme Long Shot (ELS) hay Extreme Wide Shot

Đây là cảnh rộng nhất, cho bạn thấy toàn bộ cảnh quan. Chúng ta có diễn viên đứng trong phông nền, hoặc chỉ có phông nền ngổn ngang. Chúng được dùng để mô tả phạm vi và tỉ lệ cũng như thiết đặt tone và mood.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

7. American Shot / Cowboy shot

Đây là một biến thể của trung cảnh. Cái tên này xuất hiện do các phim viễn tây những năm 1930-1940, vốn thường đóng khung chủ thể từ bao da đựng súng của nhân vật để phù hợp với tính chất của những câu chuyện đấu súng. Đây là một cỡ cảnh siêu ‘Mỹ’.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

8. Cảnh phản ứng (Reaction shot)

Cho thấy phản ứng của nhân vật đối với shot diễn ra trước đó. Hiệu quả đối với hiệu ứng Kuleshov.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

9. Cảnh thiết lập (Establishing Shot)

Một cảnh thiết lập là một cảnh rộng cho phép người xem biết được thời gian và địa điểm mà cảnh đó diễn ra.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

10. Cutaway Shot

Các shot này thường được quay cận và sau đó được chèn trong quá trình dựng để hướng sự chú ý của khán giả đến những thông tin và chi tiết nhỏ trong cảnh. Chúng thường đi với các cảnh POV.

11. Cảnh qua vai (Over The Shoulder – OTS)

Chủ thể được quay từ phía sau lưng của một nhân vật khác, đóng khung phần vai, cổ và phía sau đầu của nhân vật đang quay lưng về phía máy quay. Cảnh này kết nối hai người chứ không tách rời họ như các shot đơn.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

12. POV Shot.

Cảnh này mô phỏng góc nhìn của một nhân vật cụ thể trong cảnh. Nó đặt khán giả trực tiếp vào trong đầu của nhân vật, cho phép họ trải nghiệm trạng thái cảm xúc của họ.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

Camera Framing

Mỗi Camera Frame đều có mối tương quan trực tiếp và gắn liền với loại cỡ cảnh mà bạn đã chọn. Nhân vật của bạn bước vào trong khung hình. Vậy thì có bao nhiêu nhân vật ở đó và việc có thêm nhiều nhân vật hay bớt đi thì có mang lại ý nghĩa gì không, và việc bố cục có bị ảnh hưởng gì không?

Hãy cuộn xuống để tìm hiểu thêm

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

1. Cảnh một người (Single Shot)

Chỉ muốn xem nhân vật tại một thời điểm? Chúng ta gọi đó là cảnh một người.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

2. Cảnh hai người (Two Shot)

Bạn đã thấy một nhân vật, giờ hãy thêm một nhân vật khác vào trong khung hình.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

3. Cảnh hai người (Three Shot)

Cái gì tốt hơn hai? Ba nhân vật làm đầy màn hình của bạn thì sao? Chúng ta có thể tiếp tục có bốn hoặc năm người, nhưng bạn hiểu vấn đề rồi đấy.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

4. Cảnh qua vai (Over-the-Shoulder Shot – OTS)

Khi hai người nói chuyện với nhau, cảnh này cho phép bạn quay một người từ góc phía sau vai của người còn lại để thể hiện được sự thân mật của cuộc trò chuyện. Người còn lại có thể được thấy rõ hoặc làm mờ, tùy thuộc vào ý đồ của bạn mà trường nét được điều chỉnh cho phù hợp.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

5. Cảnh quan điểm (Point-of-View Shot – POV)

Vâng, cảnh này áp dụng cho cả cỡ cảnh lẫn cách căn khung. Cảnh này lấy góc nhìn thứ nhất của nhân vật và cho phép chúng ta thấy thế giới thông qua đôi mắt của nhân vật này. Nó có thể giúp chúng ta nhìn thấy điều gì đang xảy ra cho chúng ta, ai đang theo dõi hoặc cảm thấy hoàn toàn chìm đắm vào thế giới của câu chuyện.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

Góc máy

Một khi bạn quyết định loại ống kính và khung hình, bạn sẽ muốn tìm ra góc máy nào mà từ đó khán giả sẽ quan sát câu chuyện. Góc máy là rất quan trọng vì chúng có thể cho thấy những cảm xúc khác nhau và mở ra cho người xem những chi tiết nhất định về thế giới.

Hãy cùng tìm hiểu một số góc máy cơ bản.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

1. Góc ngang tầm mắt (Eye Level Shot)

Đối với phần lớn góc máy, chúng tôi ta thích đặt sao cho vừa tầm nhân vật. Tức là tầm mắt của họ. Điều này mang đến cho chúng ta một cảm giác tự nhiên.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

2. Góc máy thấp (Low Angle Shot)

Các cảnh góc thấp mang đến sức mạnh cho những đối tượng mà họ đang nhìn. Góc này mang đến phạm vi và quy mô, sự thống trị và có thể được sử dụng để làm cho nhân vật xuất hiện một cách mạnh mẽ hoặc nắm quyền kiểm soát.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

3. Góc máy cao (High Angle Shot)

Góc máy này được sử dụng để nhìn xuống nhân vật hoặc đối tượng (một cách xem thường). Nó có thể khiến ai đó cảm thấy vô nghĩa lý hoặc có thể đặt ra con đường cho những gì nằm phía trước – thường thấy trong phim noir.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

4. Góc ngang hông (Hip Level Shot)

Mấy gã cao bồi có gì trong bao da của họ? Một góc ngang hông là góc máy tập trung vào vùng hông của nhân vật. Về mặt kỹ thuật, quay ở góc thấp như thế này có nghĩa là bạn không dùng đến viewfinder, vậy nên bạn phải thử trước và xem góc quay mà bạn ghi được trông ra sao.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

5. Góc ngang đầu gối (Knee Level Shot)

Đôi khi bạn muốn giới thiệu nhân vật mà không cho thấy toàn bộ cơ thể của họ. Trung cảnh này giúp bạn hiểu được nhân vật mà vẫn cho người xem thấy được môi trường xung quanh họ.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

6. Góc sát mặt sàn

Nếu xuống thấp nữa thì bạn sẽ có góc quay sát mặt sàn. Ở đây thì có thể bạn đang quay mấy con kiến bò trong một chương trình truyền hình thực tế hoặc bạn đang trong một bộ phim của Pixar. Góc này cho phép bạn lấy hình ảnh sát mặt đất cho để quay hình ảnh chân chạm đất hoặc tạo ấn tượng cho đường chân trời.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

7. Góc ngang vai

Đôi khi bạn muốn quay cận, quay phản ứng hoặc một cảnh trong đó các nhân vật vừa đi vừa nói chuyện với nhau và bạn chỉ muốn thấy nửa trên của nhân vật. Điều này làm tăng tính thân mật cho hình ảnh nhân vật và giúp chúng ta gần gũi với trái tim và tình cảm của nhân vật.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

8. Góc nghiêng (Dutch Angle Shot)

Đôi khi cốt truyện đi ngang. Và thế giới cũng vậy. Phổ biến trong phim noir, thriller và phim hài, góc máy này khiến bạn thấy khó chịu khi bạn xem nó. Nó quay ở một góc hẹp, vậy nên thế giới bỗng chốc trở nên đứt lìa và mất phương hướng.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

9. Góc trên cao (Birds-Eye-View Shot / Overhead Shot)

Phổ biến trong phim Bird của Hitchcock và bất cứ bộ phim nào mà bạn theo dõi một cái xe hơi đang chạy từ trên cao, shot overhead hay bird’s eye view shot cho chúng ta thấy thế giới và quy mô của vấn đề, hoặc sự mờ nhạt của nhân vật liên quan. Chúng ta có thể thả vào hành động hoặc kéo ra khỏi nó.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

10. Góc trên không (Aerial Shot / Drone Shot / Helicopter Shot)

Nếu bạn muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của câu chuyện, quy mô của một trận chiến, hoặc chỉ quét qua một đại dương, một con đường hay những cung đường đèo, thì không có góc máy nào tốt hơn góc trên không.

Camera Focus

Không giống như sân khấu, người làm phim có thể nhấn mạnh sự đặc biệt vào những phần cụ thể trong khung hình bằng việc lấy nét và điều khiển trường nét. Vùng nét, kết hợp với cỡ cảnh, khung hình và góc máy có thể giúp đạo diễn nhấn mạnh vào thông điệp mà anh ta muốn cho khán giả biết.

Hãy cùng tìm hiểu thêm về camera focus!

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

1. Rack Focus / Focus Pull

Rack Focus là thay đổi vùng nét của ống kính trong khi quay. Thuật ngữ này có thể đề cập đến sự thay đổi nhỏ hoặc lớn của vùng nét, vốn liên quan đến độ sâu trường nét.

2. Vùng nét nông (Shallow Focus)

Vùng nét nông là một kỹ thuật điện ảnh kết hợp độ sâu trường nét mỏng. Trong vùng nét nông, chỉ có một lớp hình ảnh nằm trong trường nét, và toàn bộ phần còn lại nằm ngoài trường nét. Vùng nét nông thường được sử dụng để nhấn mạnh chi tiết.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

3. Lấy nét sâu (Deep Focus)

Lấy nét sâu là một kỹ thuật trong nhiếp ảnh và điện ảnh, sử dụng độ sâu trường ảnh sâu, có nghĩa là mọi thứ và hầu hết mọi thứ đều nằm trong trường nét.

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

4. Tilt-Shift-Focus

Tilt-shift photography hay focus, dùng chuyển động máy quay để thay đổi vị trí của ống kính.

Chuyển động máy quay

Chúng ta thường có xu hướng chỉ tập trung vào các chuyển động máy quay nổi tiếng nhất, nhưng có rất nhiều chuyển động máy quay khác mà đạo diễn và cinematographer sử dụng để thiết đặt tone cho phim hoặc chương trình truyền hình và để truyền tải các thông điệp trong mọi cảnh.

Chúng ta hãy cùng tìm hiểu một số chúng

TỔNG HỢP THÔNG TIN VỀ GÓC MÁY, CỠ CẢNH VÀ CHUYỂN ĐỘNG MÁY QUAY

1. Cú máy tĩnh/cố định (Static / Fixed Shot)

Đây là một cú máy mà trong đó máy quay không di chuyển.

2. Cú máy zoom (Zoom Shot)

Ống kính máy quay được điều chỉnh để tăng hoặc giảm trường nhìn, phóng to một phần của cảnh mà không phải di chuyển máy quay.

3. Cú máy pan (Pan Shot)

Máy quay xoay từ bên này sang bên kia để tiết lộ thông tin từ trái sang phải (hoặc ngược lại). Máy quay không thay đổi vị trí.

4. Cú máy Tilt (Tilt Shot)

Máy quay xoay lên hoặc xuống mà không thay đổi vị trí. Cú tilt đôi khi gọi là ‘pitch’ của shot.

5. Swish Pan / Whip Pan

Whip pan là một cú pan nhưng máy quay pan quá nhanh đến nỗi làm hình ảnh bị mờ thành các vệt màu nhòe nhoẹt. Wes Anderson, PTA, và Damien Chazelle là những người ưa thích dùng kỹ thuật này.

6. Swish Tilt Shot

Máy quay xoay từ trên xuống dưới hoặc từ dưới lên trên mà không thay đổi vị trí ở tốc độ cao.

7. Tracking Shot

Máy quay di chuyển và đi theo một chủ thể

8. Crab Shot

Đây là một khái niệm mang tính kỹ thuật cao. Nó là một phiên bản của tracking, trucking và dollying. Đây là chuyển động từ bên này sang bên kia nhưng vẫn giữ một khoảng cách không đổi với hành động.

9. Arc Shot

Arc shot là một chuyển động máy quay trong đó máy quay di chuyển xung quanh đối tượng, tương đối giống tracking shot, nơi máy quay di chuyển một nửa vòng tròn xung quanh chủ thể. Michael Bay là người thích dùng kỹ thuật này.

10. Oner hay Long Take

Một cú máy duy nhất hay cú máy liên tục. Có những bộ phim được quay bằng một cú máy duy nhất trên một máy quay duy nhất hoặc được dàn xếp để đem lại ấn tượng rằng nó là một hành động duy nhất.

Nguồn: No Film School

Pixel Factory sưu tầm và biên dịch